Hıdırellez & Ederlezi

6 May

Hıdırellez nedir?

Kökenini yıllardır bilemediğim Hıdırellez bayramı kendi ülkemde yıllardır coşkuyla kutlanıyor. Çocukluğumda günler öncesinden beklediğim, dileklerimi yazdığım kağıtları süslediğim, ateş yakmayı sayesinde öğrendiğim bir gündür Hıdırellez. Peki gerçek anlamı nedir Hıdırellez’in?

Hızır ( yeşil, yaşam suyu ab-ı hayatı içerek ölümsüzlüğe ulaşmış, bolluk ve sağlık dağıtan ) ve İlyas ( tevrat da adı geçen ve  tanrının sözü doğrultusunda göğe çıkmış ) Peygamberlerin kayan yıldızlar gibi gökyüzünden inip,  yeryüzünde birleştikleri ve baharı getirdikleri gece olarak bilinir. O birleşme anında tüm akarsular durur ve bir anlığına börtü böcek sessizliğe bürününür… Bu birleşme anını sadece yüreğinde kötülük, içinde fesat olmayanlar fark edebilir.  Buna tanık olanlar ne dilerse olurmuş derler. ( Yaşar Kemal- Binboğalar Efsanesi )

Hızır ve İlyas Peygamberlerin o gece gezdigine inanılır.

Kur’an-ı Kerim’de, Kehf Suresi’nin 60. – 82. ayetleri arasında bahsedilen Hızır (a.s.)’ın, yeryüzündeki insanların yardımına koştuğuna inanılan gecedir.

Hıdırellez gecesi yakılan ateş de bu peygamberlerin yandığı ve içinde çiçeğe dönüştükleri ateşi sembolize eder.

5 Mayıs gecesi çeşitli ananelerle kutlanır.  Ben de  Ruz-ı Hızır ‘dan (yeşeren gün) yani  6 Mayıs’tan itibaren kışın bitip taze çiçeklerin açacağı, baharın tüm doğaya ve insanlara enerji yayacağını düşünürüm, bu yüzden çok severim Hıdırellez’i.

Ederlezi nedir?

Boşnakça: ” Hıdırellez” anlamına gelir.

Hristiyan kültüründe Hıdırellez kutlamaları Aziz George adına yapılır, onun için dua edilir. Ortaçağ’dan süregelen efsaneye göre Aziz George bir ejderha ile savaşmış ve inancı için ölmüştür.  Hristiyan dininde ejderha Tanrı’nın ve dinin düşmanı, kötülüğün başı olarak kabul edilir. Ejderhayı yenmek ise; kötü ve dine aykırı güçlere karşı zaferi simgeler. Bu nedenle 14 Kutsal koruyuculardan biri sayılır.

Aynı zamanda Ederlezi, Emir Kusturica‘nın muhteşem filmi “Time of Gypsies” de ( Çingeneler Zamanı) tüm dünyayı etkilemeyi, ağlatmayı başarmış Goran Bregovic’in Bosna için yaptığı şarkının adıdır. Bu şarkıyı ben de nişanımda konuklarımız için hazırladığım slaytın müziği olarak seçmiştim.

Goran Bregovic’le Sezen Aksu‘nun dostluğunu bilirsiniz, Goran’ın Ederlezi şarkısına Sezen kendi yazdığı sözlerle eşlik etmiş ve ortaya tadından yenmez “Hıdırellez” isimli şarkı çıkmıştır.

Peki Hıdırellez’de neler yapılıyor?


Hıdrellez şenlikleri ilk çağlardan itibaren, Anadolu’da, Mezapotamya’da, Balkanlar’da, İran ve Doğu Akdeniz kültürlerinde pek çok farklı şekildeki geleneklerle kutlanıyor.

Ama en genel özelliği yeşilliği bol olan, ağaçlık alanlarda, su kenarlarında çoluk, çocuk, genci yaşlısı herkesin aynı coşkuyla sokaklara çıkıp, ateş yakması, birbirinden lezzetli yiyecekler yiyip, kolkola, omuz omuza türküler söyleyip, eğlenmesiyle gerçekleşiyor.

Bazı kültürlerde törenler bir türbe ya da yatırın yanında da yapılıyor.

photo by Nazlıhan Şevik

—–0—–

* Geceden tutulan dilekler kırmızı kurdaleye bağlayıp gül ağacına asılır. (hatta bir kırmızı keseye mümkünse içine demir para da atılır ). Sabah toplanır.  Bir yıl boyunca dileklerinin yerine gelmesini beklerler.

* Bugünde kırlardan çiçek veya ot toplayıp onları kaynattıktan sonra suyu içilirse bütün hastalıklara iyi geleceğine, bu su ile kırk gün yıkanılırsa gençleşip güzelleşileceğine inanılır.

* Baharın ilk kuzusu yenildiği zaman sağlık ve şifa bulunacağına inanılır.

* Yiyecek kaplarının, ambarların, erzak dolaplarının, çekmecelerin, çantaların ve para keselerinin ağızları açık bırakılır. Hatta iki pencere bir kapı hava akımı geçecek şekilde açık bırakılır ki Hızır ve İlyas girip çıkabilsinler… Sabah namazından önce de kapılar, dolaplar kapatılır. Bu şekilde bütün sene evde bereket eksik olmaz.

* Ev, bağ-bahçe, araba isteyen kimseler, Hıdrellez gecesi gül ağacının altına istediklerinin küçük bir modelini yaparlarsa Hızır’ın kendilerine yardım edeceğine inanılır. O gece bırakılan sütler bile  mayalanmadan yoğurt olur denir.

* Hıdrellezde baht açma törenleri de oldukça yaygın olarak uygulanan geleneklerimizdendir.

* 3 tane zeytin yenir, çekirdekleri dilenecek 3 dileği sembolize eder, çekirdekler denize atılınca, dileklerin gerçekleşeceğine inanılır.

* Anadolu’nun bazı yerlerinde Hıdrellez Günü yapılan duaların ve isteklerin kabul olması için sadaka verme, oruç tutma ve kurban kesme adeti vardır. Kurban ve adaklar “Hızır Hakkı” için olmalıdır. Zira tüm bu hazırlıklar Hızır’a rastlamak amacına yöneliktir.

* Hıdırellez günü bereketli yemekler pişirilir. Sarmalar yapılır.  .Büyük kazanlarda helvalar ve pilavlar pişirilip, dağıtılır.

* Salıncaklara  binilir, önce büyükler biner çünkü Hıdrellez günü salıncağa binildiğinde günahların sallandıkça azalacağına inanılır.

* Geceden çocukların ayağının altına ısırgan otu sürülürse hızlı olacaklarına inanılır.

* Kırmızı ve beyaz ince ipler birbirine dolanarak dilek dilendikten sonra bileklere takılır, 7 gün süreyle çıkartılmaz. 5 Mayıs gecesi tam 12′de kadınlar kafalarına incikli, boncuklu, kırmızılı, yeşilli gül figürlerinden oluşan çerçi dedikleri bir takı takarlar. (Suzan Kardeş’den öğrendim.)

Suzan Kardeş'in yeni albümü Hıdırellez şarkılarıyla dolu, ismi "Bal/Kan"

* Genç kızlar, erkeklerin birbiriyle tanışması için de vesile bir şenlik günüdür. Hatta Hıdrellez akşamı tuz yiyip yatar ve gece rüyada birinden su aldığını görürsen, suyu veren kişinin ileride evleneceğin kişi olacağı rivayet edilir.

* 6 Mayıs sabahı gül yaprakları beklemiş suyla yüzler yıkanır. Yada iki yumurta kırmızıya boyanır, iki yanağa konulur, bunların da güzellik vereceği anlamına gelir.

Photo by Nazlıhan Şevik

—–0—–

Ederlezi’yi veya Hıdırellez’i kutlamak için birçok seçenek, dileklerin kabulüne yönelik inanılan bir sürü yöntem var. Önemli olan neler yaptığınız, nasıl kutladığınız değil, içinizde hissettiğiniz baharın o iliklerinize işleyen enerjisi ve mutluluğudur.

Güzelliklere, berekete, muratlara, kısmetlere gebe olan bu günü keyfiyle yaşamanız dileğiyle…

Sevgiler,


Fatal error: Uncaught Exception: 12: REST API is deprecated for versions v2.1 and higher (12) thrown in /home/hergun/public_html/wp-content/plugins/seo-facebook-comments/facebook/base_facebook.php on line 1044